Santiago reúne preto de 4.700 profesionais para abordar o futuro da Atención Primaria

Preto de 4.700 profesionais reúnense do 7 ao 10 de outubro na capital galega para actualizar coñecementos e abordar os grandes retos da Atención Primaria. A innovación e a investigación serán protagonistas do Congreso, con especial atención á intelixencia artificial e a medicina xenómica, así como as novas ferramentas diagnósticas e a investigación desde os centros de saúde.

Santiago de Compostela reúne do 7 ao 10 de outubro a case 4.700 profesionais de Medicina de Familia con motivo do 48º Congreso Nacional da Sociedade Española de Médicos de Atención Primaria (SEMERGEN), a maior cita científica e profesional da especialidade que se celebra en España. Entre as persoas inscritas, 1.760 son médicos residentes e médicos novos de Medicina Familiar e Comunitaria (MFyC), unha cifra que reforza o peso das novas xeracións nun encontro que vai converter á capital galega no gran foro nacional para compartir coñecemento e analizar o futuro dunha especialidade chamada a asumir un papel cada vez máis relevante no sistema sanitario ante o envellecemento da poboación e o aumento da cronicidade.

Baixo o lema ‘Medicina de Familia, o camiño á saúde’, o Congreso contará con 182 actividades científicas e preto de 290 horas de formación, nun programa que combina actualización clínica, innovación, investigación e formación práctica. Recibíronse ademais preto de 3.400 comunicacións científicas, reflexo do crecente interese por xerar coñecemento desde os propios centros de saúde. A programación inclúe 64 talleres, 49 seminarios, 30 mesas, 16 aulas e 16 sesións de cursos de excelencia, alén de conferencias, presentacións e actividades específicas dedicadas á investigación. Así mesmo, recibíronse preto de 3.400 comunicacións científicas, reflexo do crecente interese pola xeración de coñecemento desde a Atención Primaria. Unha extensa oferta formativa deseñada para abordar, desde distintos formatos, os principais retos actuais da Medicina de Familia, favorecer a actualización de coñecementos e competencias dos profesionais, poñendo o foco na transformación da especialidade e o papel que debe asumir a Atención Primaria.

O Congreso foi presentado hoxe no Concello de Santiago pola alcaldesa, Goretti Sanmartín; o presidente nacional de SEMERGEN, o Dr. José Polo; e os presidentes do Comité Organizador e Científico, o Dr. Manuel Portela e o Dr. Enrique Gamero.

A alcaldesa destacou que “Santiago é un lugar emblemático de intercambio de coñecemento e unha cidade de coidados e de relacións de proximidade, que son dúas características compartidas co espírito da Medicina de Familia”. Neste sentido, sinalou que “as e os profesionais de Atención Primaria acompañan as persoas ao longo de toda a vida e son quen ten a mirada máis humana sobre cada paciente porque non só tratan os corpos, senón que tamén teñen en conta o seu modo de vida e o contexto particular”. Tamén afirmou que “o medicamento de familia é a columna vertebral da sanidade” e expresou o seu desexo de que “o resultado do congreso sexa frutífero para todas as persoas participantes, porque así tamén o será para o conxunto da cidadanía”.

Pola súa banda, José Polo, presidente de SEMERGEN, sinalou durante o acto que “celebrar o noso Congreso Nacional en Santiago de Compostela ten un significado especial. Durante estes días reunimos a miles de médicos de Familia para compartir coñecemento, poñer en valor a Medicina de Familia, impulsar a investigación e pensar xuntos como debe evolucionar a nosa especialidade. A Atención Primaria afronta retos enormes, pero tamén ten unha oportunidade histórica para gañar capacidade resolutiva, incorporar innovación e asumir un papel aínda máis decisivo dentro do sistema sanitario. Desde SEMERGEN queremos contribuír a liderar ese cambio, traballamos para lograr unha Atención Primaria máis forte, máis moderna e máis preparada para responder as necesidades reais dos nosos pacientes”.

O Congreso combina actualización clínica, innovación, investigación e formación práctica. O obxectivo é ofrecer respostas aos problemas que o médico de Familia atopa cada día en consulta e, ao mesmo tempo, anticipar os avances que transformarán a práctica clínica nos próximos anos.

Da xenómica á intelixencia artificial: a innovación que chega á consulta

A medicina xenómica personalizada abrirá o Congreso da man do profesor Ángel Carracedo, coordinador de Infraestrutura de Medicina de Precisión Asociada á Ciencia e a Tecnoloxía (IMPACT-Xenómica), quen abordará por que a Atención Primaria debe formar parte desta revolución. O desenvolvemento da medicina personalizada está a permitir adaptar cada vez máis a prevención, o diagnóstico e o tratamento ás características individuais dos pacientes, combinando información clínica, xenética e estilos de vida. A Atención Primaria ocupa ademais unha posición estratéxica en proxectos como IMPaCT, impulsado polo Instituto de Saúde Carlos III, cuxa cohorte poboacional prevé seguir a 200.000 persoas durante 20 anos a través dunha rede de centros de saúde de toda España, que conta coa colaboración e o apoio de SEMERGEN.

A intelixencia artificial será outro dos grandes eixos do Congreso, cun enfoque eminentemente práctico sobre a súa incorporación á consulta do médico de Familia. O programa analizará que ferramentas poden ser xa útiles na práctica clínica e cales son os seus límites, especialmente en cuestións como a seguridade, a privacidade, os rumbos ou a fiabilidade da información. Ademais, incluirá formación sobre optimización de prompts, procura de evidencia científica, xeración de contidos e aplicacións da IA en ámbitos como a prescrición e desprescripción, a teledermatología ou o diagnóstico precoz. Neste contexto de transformación dixital e crecente desinformación, o Congreso abordará tamén a responsabilidade do médico de divulgar e comunicar información sanitaria rigorosa, especialmente en redes sociais, para combater os contos e evitar que a desinformación ocupe o espazo que deben liderar os profesionais sanitarios.

A investigación tamén se fai desde os centros de saúde

A investigación constitúe outro dos piares temáticos do 48º Congreso Nacional. SEMERGEN presentará avances, resultados e novas liñas de traballo dalgúns dos seus principais estudos. Entre eles, o Estudo IBERICAN, que achegará información sobre diabetes, risco cardiovascular e renal, hipertensión, ácido úrico, actividade física e diferenzas de xénero. Igualmente, presentaranse novidades sobre o Estudo RACOVIR, centrado no manexo da anticoagulación dos pacientes con fibrilación auricular; FENÓMENA-AP, que estuda a utilidade do uso da fracción exhalada de óxido nítrico en pacientes con asma atendidos en AP; EFICTAP, sobre formación intensiva a profesionais en cesamento tabáquica; DOBECAP, centrado en obesidade e diabetes tipo 2. Así mesmo, presentarase o Mapa Emocional da Atención Primaria en España (MAPA-EMO AP), unha nova iniciativa que xorde ante a necesidade de coñecer o estado emocional dos médicos de Familia.

Pero o Congreso quere ir un paso máis aló e expor que necesita un médico de Familia para poder investigar realmente desde o seu centro de saúde. Unha mesa institucional reunirá a responsables sanitarios e de investigación de diferentes comunidades autónomas para presentar propostas de consenso que permitan superar barreiras como a falta de tempo, recursos e apoio institucional. A iso súmase a presentación da Guía ICAP-Recomendacións de boas prácticas para o fomento da investigación clínica en AP, con recomendacións dirixidas a facilitar a investigación clínica en Atención Primaria, mellorar o recrutamento de pacientes e favorecer a súa participación en ensaios clínicos coas garantías científicas e éticas necesarias.

Novos retos clínicos: anticiparse á enfermidade

O programa científico aborda tamén algúns dos ámbitos que máis están a transformar a práctica clínica. En saúde cardiovascular e vascular, propoñerase unha visión integral que vai máis aló do corazón e do infarto e pon o foco na prevención, a detección precoz e o manexo das enfermidades que afectan tanto o sistema arterial como ao venoso. Tamén se analizará o papel da lipoproteína(a), un factor de risco fortemente condicionado pola xenética, así como o control da hipertensión arterial, as novidades na abordaxe do colesterol e as alternativas en pacientes que non poden ou non queren tomar estatinas.

Destaca, así mesmo, SEMERGENCIAS, unha actividade de simulación clínica en patoloxía tempo-dependente que recreará escenarios de reanimación cardiopulmonar, atención ao paciente politraumatizado e outras situacións de emerxencia.

A obesidade abordarase desde unha nova perspectiva que vai moito máis alá de perder quilos. O programa analizará unha forma diferente de tratala en consulta, afastada do estigma e a culpabilización, que recoñece a obesidade como unha enfermidade crónica e aposta por unha comunicación baseada na escoita, os obxectivos compartidos e a mellora global da saúde. Tamén se profundará en conceptos como a remodelación metabólica, a distribución da graxa, a preservación da masa muscular e a personalización do tratamento, xunto co crecente papel dos agonistas do receptor GLP-1 e o seu impacto cardiometabólico.

O seguimento das persoas que sobreviven ao cancro terá tamén un espazo salientable no Congreso, porque superar a enfermidade oncolóxica non sempre supón o final das súas consecuencias para a saúde. Un dos retos será a prevención cardiovascular, dado que a cardiotoxicidad asociada a determinados tratamentos oncolóxicos pode aparecer durante o tratamento ou mesmo anos despois. Neste contexto, SEMERGEN presenta un novo Documento de Consenso sobre a abordaxe da cardiotoxicidad desde Atención Primaria. Tamén está previsto presentar un novo Manual sobre linfedema, unha complicación que pode aparecer tras determinados tratamentos oncolóxicos e ter un importante impacto na calidade de vida dos pacientes.

Tamén haberá novidades en patoloxía respiratoria, con sesións sobre medicina de precisión, biomarcadores e novas opcións terapéuticas, xunto coa actualización da abordaxe da EPOC e da asma conforme ás principais guías clínicas, como XEMA e GINA, a técnica inhalatoria e as urxencias respiratorias. O Congreso presentará ademais ferramentas desenvolvidas por médicos de Familia de SEMERGEN para identificar, a partir da historia clínica, a pacientes con EPOC mal controlada. Na área de aparello dixestivo, abordarase o papel da microbiota intestinal e os probióticos desde a evidencia científica, coa presentación do Consenso SEMERGEN-SEFAC sobre a súa recomendación na práctica clínica.

O programa abordará ademais a resistencia aos antibióticos, cun taller centrado na toma de decisións clínicas; o crecente uso da melatonina, revisando que evidencia existe realmente detrás da súa popularización; e a prescrición individualizada de exercicio físico como ferramenta terapéutica desde a consulta do médico de Familia.

A saúde da muller terá tamén un espazo salientable no Congreso, con contidos centrados en distintas etapas da vida e nalgúns dos problemas que con maior frecuencia aténdense desde Atención Primaria. O programa abordará a perimenopausa e a menopausa, a síndrome xenitourinaria nesta etapa, a fraxilidade e a osteoporose, o risco cardiovascular e disfunción sexual feminina, reforzando a importancia de integrar a saúde sexual na valoración global da muller.

Tamén haberá espazo para a saúde da parella e outras situacións especialmente sensibles que forman parte do día a día do médico de Familia. O Congreso dedicará un seminario á detección precoz da violencia de xénero na consulta, con ferramentas prácticas para identificar sinais que as pacientes non sempre verbalizan, e abordará tamén a diversidade de xénero desde a perspectiva da Atención Primaria.

O envellecemento e a fraxilidade ocuparán tamén un espazo salientable no programa. O Congreso abordará como detectar precozmente a fraxilidade desde a consulta e trasladar ese cribado a decisións clínicas orientadas a preservar a autonomía, a capacidade funcional e a calidade de vida das persoas maiores. Neste contexto, analizarase tamén a valoración e prescrición de exercicio físico como unha ferramenta clave para favorecer un envellecemento activo, previr a deterioración funcional e manter durante máis tempo a independencia dos pacientes.

A dermatoloxía contará tamén cunha presenza salientable, con sesións prácticas sobre a abordaxe das enfermidades cutáneas e a dermatoscopia como ferramenta para mellorar a capacidade diagnóstica e a toma de decisións desde Atención Primaria. Abordarase ademais a psoriase e a patoloxía ungueal, e incluirá a actualización da Guía de onicomicosis de SEMERGEN, reforzando o papel do médico de Familia na detección, manexo e seguimento destas patoloxías.

O Congreso acollerá tamén a presentación de ResiUrgencias, o manual de SEMERGEN dirixido especialmente a médicos residentes en formación, deseñado como unha ferramenta práctica de apoio para a toma de decisións en urxencias, un dos escenarios onde máis necesita dispoñer de información clara e accesible.

O que tamén chega á consulta: suicidio, novos problemas de saúde dos adolescentes e atención ao cabo da vida

A saúde mental e a abordaxe de situacións de especial vulnerabilidade terán tamén un espazo salientable en Santiago. Entre as propostas máis innovadoras figura un escape room clínico para adestrar aos médicos de Familia na prevención do suicidio, desde a identificación de sinais de alarma e a valoración do risco ata a toma de decisións ante unha posible conduta suicida.

O Congreso analizará tamén o impacto das pantallas sobre o soño dos adolescentes e os riscos asociados ao consumo de suplementos, preentrenos e anabolizantes entre mozos deportistas, dous fenómenos estreitamente relacionados con novos hábitos, redes sociais e imaxe corporal.

A atención ao cabo da vida terá tamén un espazo específico, cunha mesa centrada en como humanizar este proceso desde a comunicación, a ética e a toma de decisións compartida. Unha mirada especialmente vinculada ao papel do médico de Familia no acompañamento do paciente e a súa contorna nesta etapa.

Redeseñar a Atención Primaria

Máis aló dos contidos científicos, o Congreso exporá tamén que modelo de Atención Primaria necesita España para os próximos anos. A Mesa CARABELA abordará os cambios necesarios para responder o envellecemento, o aumento da cronicidade, as novas tecnoloxías e as novas necesidades da poboación, con propostas dirixidas a mellorar a detección precoz e o seguimento de enfermidades crónicas desde os centros de saúde.

A presenza da Medicina de Familia na Universidade será outro dos debates institucionais. SEMERGEN expón reforzar a súa presenza no grao, ampliar as prácticas en centros de saúde e incorporar plenamente aos médicos de Familia ás estruturas académicas como unha das vías para achegar a especialidade ás novas xeracións.

O Congreso contará tamén cunha mesa internacional, froito da colaboración entre SEMERGEN e WONCA (World Organization of Family Doctors). Nela presentaranse experiencias e modelos de traballo de médicos de Familia doutros países, co obxectivo de compartir boas prácticas, coñecer distintas formas de organización da Atención Primaria.

A dimensión social da profesión abordarase a través de SEMERGEN Solidaria, coa presentación de experiencias de cooperación sanitaria e voluntariado internacional. O sábado 10 de outubro, está prevista unha gran actividade de formación en reanimación cardiopulmonar (RCP) que aspira a reunir a máis de 500 persoas na Praza do Obradoiro para ensinar aos asistentes para actuar ante unha parada cardiorrespiratoria. ‘COMPOSTELA REANIMA’ quere demostrar que calquera cidadán, cunha formación básica e práctica, pode contribuír a manter a cadea de supervivencia ata a chegada dos servizos sanitarios e salvar unha vida.