Críticas á nova estación de Santiago por «anular visual e simbolicamente» o edificio de 1943

A Asociación para a Defensa do Patrimonio Cultural Galego considera que a gran cuberta metálica da infraestrutura «relega a un segundo plano» o edificio ferroviario de 1943 e reclama maior sensibilidade coa paisaxe histórica de Compostela

A Asociación para a Defensa do Patrimonio Cultural Galego expresou a súa preocupación polo resultado da nova intervención na estación ferroviaria de Santiago de Compostela, ao considerar que a actuación altera profundamente a percepción da histórica terminal inaugurada en 1943 e reduce o seu protagonismo arquitectónico e simbólico.

Baixo o título «A nova porta industrial de Compostela», a entidade sostén que a estación histórica foi concibida como unha arquitectura representativa e que, independentemente da valoración da súa linguaxe historicista, constitúe un testemuño dunha etapa concreta da arquitectura pública española e da evolución ferroviaria da cidade.

A asociación destaca, ademais, o valor simbólico adquirido polo edificio ao longo de máis de oito décadas como principal acceso ferroviario a Santiago. Durante este período, lembra, a estación foi o primeiro contacto coa cidade para millóns de viaxeiros e para miles de peregrinos que chegan a Compostela tras percorrer o Camiño de Santiago.

Segundo a entidade patrimonial, a nova intervención modifica de maneira substancial esta percepción. A gran superficie da cuberta metálica pasa a dominar visualmente o conxunto e reduce a presenza da estación histórica, que, ao seu xuízo, queda «practicamente absorbida por unha arquitectura de carácter marcadamente técnico».

A repetición de paneis metálicos, lucernarios e perfís industriais transmite, segundo a asociación, unha imaxe «máis próxima á dunha infraestrutura loxística» que á dun edificio chamado a funcionar como porta de entrada á capital de Galicia.

«Non é un debate entre arquitectura histórica e contemporánea»

A Asociación para a Defensa do Patrimonio Cultural Galego aclara que a súa crítica non se dirixe á incorporación de arquitectura contemporánea en ámbitos históricos. Pola contra, considera que modernidade e patrimonio poden convivir e lembra que Galicia conta con exemplos destacados de intervencións modernas sobre edificios patrimoniais.

O problema, sinala, reside na relación xerárquica establecida entre a nova arquitectura e a preexistente. «Nas intervencións máis exitosas sobre patrimonio, a arquitectura nova adoita dialogar coa antiga desde a discreción, permitindo que o edificio histórico continúe sendo o elemento dominante», argumenta a entidade.

Neste caso, considera que a nova envolvente compite coa estación de 1943 e chega incluso a ocultala desde determinados puntos de vista.

A asociación establece tamén unha diferenza coa ampliación executada para integrar a estación de autobuses no complexo intermodal. Aínda admitindo que aquela actuación pode xerar opinións diversas desde o punto de vista arquitectónico, considera que mantiña «unha relación relativamente respectuosa coa estación histórica» e que non pretendía eclipsala nin converterse na protagonista do conxunto.

Pola contra, sostén que a nova actuación sobre as cubertas rompe ese equilibrio. «A inmensa superficie metálica situada xusto diante da fachada histórica altera completamente a percepción do edificio de 1943, ocultando a súa presenza e relegándoo a un segundo plano», afirma.

Unha cuestión de memoria colectiva

Para a entidade, a estación de Santiago non pode ser considerada unicamente como unha infraestrutura ferroviaria. O edificio, subliña, está profundamente vinculado á memoria colectiva dos composteláns e dos galegos despois de máis de 80 anos funcionando como porta de entrada á cidade.

«Cando unha intervención fai desaparecer esa percepción, non só transforma un edificio: modifica unha paisaxe emocional construída ao longo de décadas», sinala a asociación.

Neste sentido, considera que a condición de Santiago de Compostela como cidade Patrimonio da Humanidade debería esixir unha especial sensibilidade cara á escala urbana, a paisaxe histórica e a identidade arquitectónica da cidade.

A entidade insiste en que o feito de que unha obra reciba premios ou estea asinada por arquitectos de prestixio non debe situala fóra do debate público nin da crítica. «A arquitectura pública debe responder tamén ao lugar onde se implanta e á memoria construída que recibe», defende.

«Faltou humildade»

A asociación resume a súa valoración da intervención nun concepto: «humildade». Ao seu xuízo, a arquitectura contemporánea alcanza a excelencia cando é capaz de establecer un diálogo co pasado e comprender o significado dos edificios e lugares nos que intervén.

«Cando pretende converterse na única protagonista, corre o risco de facer desaparecer aquilo que lle daba sentido ao lugar», advirte.

Para a Asociación para a Defensa do Patrimonio Cultural Galego, a nova estación transmite hoxe a impresión de que a arquitectura histórica deixou de ser a porta de Compostela para converterse nun elemento secundario dentro dun conxunto dominado por unha infraestrutura de aparencia industrial.

«Non se trata de que se mutilase un edificio, senón de que se mutilou a súa presenza urbana», conclúe a entidade. «O inmoble segue existindo, pero deixou de exercer o papel arquitectónico e simbólico para o que foi concibido. Esa é, probablemente, a perda patrimonial máis importante desta intervención».